Ministerstwo Zdrowia podało zasady nowej kampanii szczepień przeciw COVID-19 na sezon 2026/2027. Szczepienia pozostaną zalecane i bezpłatne dla osób posiadających prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Państwo zapewni preparaty, natomiast Narodowy Fundusz Zdrowia pokryje koszt kwalifikacji oraz wykonania szczepienia. Najważniejszą zmianą jest zastosowanie szczepionki Spikevax XFG, dostosowanej do wariantu wirusa krążącego w ostatnim okresie. Dorośli i młodzież od 12. roku życia otrzymają standardowo jedną dawkę 50 mikrogramów.

Nowa kampania nie będzie wymagała posiadania e-skierowania. Pacjent ma zapisywać się bezpośrednio w punkcie szczepień, którym może być przychodnia podstawowej opieki zdrowotnej albo apteka posiadająca odpowiednią umowę z NFZ. Ministerstwo szczególnie zachęca do szczepienia osoby narażone na ciężki przebieg infekcji - seniorów, przewlekle chorych, osoby z immunosupresją, kobiety w ciąży i część pracowników ochrony zdrowia. Preparat przeciw COVID-19 będzie można również podać podczas tej samej wizyty co szczepionkę przeciw grypie.

Kiedy rozpoczną się szczepienia przeciw COVID-19 na sezon 2026/2027?

Ministerstwo Zdrowia ogłosiło zasady kampanii 7 września 2026 roku, ale nie wskazało jednej ogólnopolskiej daty, od której wszystkie punkty rozpoczną szczepienia jednocześnie. Przychodnie i inne uprawnione punkty będą mogły zamawiać szczepionki dla osób dorosłych od 11 września 2026 roku. Następnie preparaty będą dystrybuowane poprzez system rezerw i stacje sanitarno-epidemiologiczne. Faktyczny termin rozpoczęcia szczepień w konkretnej placówce zależy więc od tego, kiedy otrzyma ona zamówione dawki.

W przypadku preparatów pediatrycznych harmonogram jest późniejszy. Punkty szczepień będą mogły zamawiać dawki przeznaczone dla dzieci od 29 września. Rodzice powinni więc sprawdzać terminy bezpośrednio w swojej przychodni, ponieważ dostępność szczepionek dla młodszych pacjentów może pojawić się później niż preparatów dla dorosłych. Resort zapowiedział również uruchomienie centralnej e-rejestracji, ale informacje o możliwości zapisów przez Internetowe Konto Pacjenta i aplikację mojeIKP mają zostać przekazane w osobnym komunikacie.

Czy szczepienie przeciw COVID-19 będzie bezpłatne dla wszystkich w sezonie 2026/2027?

Bezpłatne szczepienie przysługuje osobom posiadającym prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Szczepionki kupuje Ministerstwo Zdrowia, natomiast NFZ finansuje kwalifikację do szczepienia i samo podanie preparatu. W praktyce oznacza to, że pacjent spełniający warunek ubezpieczeniowy nie powinien płacić ani za dawkę dostarczoną przez państwo, ani za usługę wykonaną w punkcie mającym odpowiednie uprawnienia.

Inaczej wygląda sytuacja osób, które nie mają prawa do świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Nie mogą one bezpłatnie otrzymać preparatu zakupionego przez Ministerstwo Zdrowia ani skorzystać z finansowanej przez NFZ usługi. Jeśli odpowiednia szczepionka pojawi się w sprzedaży aptecznej, taka osoba będzie mogła kupić ją samodzielnie i zaszczepić się w placówce oferującej odpłatną usługę. Wtedy poniesie zarówno koszt preparatu, jak i kwalifikacji oraz podania szczepionki.

Jaką szczepionkę przeciw COVID-19 otrzymają dorośli jesienią 2026 roku?

Osobom w wieku co najmniej 12 lat Ministerstwo Zdrowia zapewni szczepionkę Spikevax XFG firmy Moderna. Preparat będzie podawany w dawce 50 mikrogramów, czyli 0,5 ml. Jest dostarczany w gotowych jednodawkowych ampułko-strzykawkach. W standardowym schemacie sezonowym osoba od 12. roku życia otrzyma jedną dawkę, niezależnie od tego, czy wcześniej była wielokrotnie szczepiona przeciw COVID-19.

Oznaczenie XFG odnosi się do wariantu SARS-CoV-2, do którego dostosowano aktualną wersję preparatu. Wirus nadal ewoluuje, dlatego skład szczepionek może być okresowo aktualizowany podobnie jak w przypadku szczepień przeciw grypie. Celem jest lepsze dopasowanie odpowiedzi immunologicznej do wariantów występujących w danym okresie. Nie oznacza to jednak, że szczepionka zabezpiecza wyłącznie przed jednym dokładnie określonym wariantem albo całkowicie uniemożliwia zakażenie.

Dlaczego w sezonie 2026/2027 zastosowana zostanie szczepionka przeciw wariantowi XFG?

Warianty SARS-CoV-2 zmieniają się z czasem, a skład preparatów jest aktualizowany tak, aby odpowiedź odpornościowa była lepiej dopasowana do aktualnie krążących linii wirusa. Europejska Agencja Leków rekomendowała przed sezonem 2026/2027 wykorzystanie preparatów ukierunkowanych na wariant XFG. Zaktualizowane szczepionki uzyskały następnie odpowiednie europejskie dopuszczenia do stosowania. Polska zdecydowała się na wykorzystanie Spikevax XFG w publicznym programie.

XFG należy do szerokiej rodziny wariantów wywodzących się z Omikronu i przez znaczną część poprzedniego okresu był szeroko rozpowszechniony. Aktualizacja szczepionki nie oznacza jednak powrotu do sytuacji z początkowego okresu pandemii ani rozpoczęcia nowego obowiązkowego programu. COVID-19 nadal krąży i może powodować ciężką chorobę, szczególnie u osób starszych i przewlekle chorych, dlatego szczepienie sezonowe jest obecnie ukierunkowane przede wszystkim na ograniczanie ciężkich przebiegów, hospitalizacji i powikłań w grupach podwyższonego ryzyka.

Kto powinien przede wszystkim zaszczepić się przeciw COVID-19 jesienią 2026 roku?

Ministerstwo Zdrowia szczególnie rekomenduje szczepienie osobom po 60. roku życia, a w tej grupie zwłaszcza seniorom w wieku co najmniej 75 lat. Ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19 rośnie wraz z wiekiem, dlatego właśnie starsze osoby należą do najważniejszych adresatów programu. Szczepienie jest również szczególnie wskazane pensjonariuszom placówek opieki długoterminowej oraz osobom, które sprawują nad nimi bezpośrednią opiekę.

Do grup ryzyka należą także dzieci, młodzież i dorośli z określonymi chorobami współistniejącymi. Ministerstwo wymienia między innymi cukrzycę, przewlekłe choroby układu oddechowego, nerek i wątroby, choroby sercowo-naczyniowe, otyłość olbrzymią z BMI co najmniej 40, zaburzenia neurorozwojowe, aktywną chorobę nowotworową oraz immunosupresję spowodowaną chorobą lub leczeniem. W tych grupach celem szczepienia jest przede wszystkim zmniejszenie prawdopodobieństwa ciężkiego przebiegu zakażenia.

Czy zdrowa osoba poniżej 60. roku życia również może bezpłatnie zaszczepić się przeciw COVID-19?

Tak. Wskazanie grup szczególnie rekomendowanych nie oznacza, że szczepienie finansowane publicznie ograniczono wyłącznie do seniorów i osób przewlekle chorych. Ministerstwo zapewnia możliwość skorzystania z bezpłatnego szczepienia osobom posiadającym prawo do świadczeń publicznych zgodnie z zasadami programu. Lista grup ryzyka określa przede wszystkim osoby, dla których korzyści ze szczepienia są szczególnie istotne ze względu na większe prawdopodobieństwo ciężkiego przebiegu choroby.

Zdrowa młodsza osoba może mieć jednak inne indywidualne ryzyko niż senior z kilkoma chorobami przewlekłymi. Dlatego zalecenia coraz mocniej koncentrują się na ochronie najbardziej narażonych grup, zamiast traktować wszystkich dorosłych identycznie. Osoba mająca wątpliwości dotyczące własnej sytuacji może omówić szczepienie podczas kwalifikacji, zwłaszcza jeśli niedawno przechodziła COVID-19, ma nietypową historię reakcji po szczepieniach albo choruje przewlekle.

Czy kobiety w ciąży powinny szczepić się przeciw COVID-19 w sezonie 2026/2027?

Ministerstwo Zdrowia wymienia kobiety w ciąży wśród osób, którym szczepienie jest szczególnie zalecane. Ciąża może zwiększać ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19, dlatego ochrona dotyczy nie tylko samej ciężarnej. Przeciwciała wytworzone po szczepieniu mogą być przekazywane dziecku i zapewniać mu ochronę w pierwszym okresie życia, kiedy niemowlę jest szczególnie podatne na infekcje, a własny układ odpornościowy nadal dojrzewa.

Szczepienie przeciw COVID-19 może być podawane również w sąsiedztwie innych szczepień zalecanych podczas ciąży. Ministerstwo nie wymaga zachowania specjalnego odstępu pomiędzy preparatem przeciw COVID-19 a innymi szczepionkami. Konkretna decyzja powinna być oczywiście uwzględniona w opiece nad ciężarną, zwłaszcza jeżeli występują przeciwwskazania lub inne szczególne okoliczności medyczne. Sam fakt ciąży nie jest jednak powodem do rutynowego rezygnowania ze szczepienia.

Czy dzieci będą mogły zaszczepić się przeciw COVID-19 w sezonie 2026/2027?

Tak. Szczepienie będzie dostępne również dla dzieci od 6. miesiąca życia. Dla pacjentów poniżej 12 lat przygotowano pediatryczną wersję Spikevax XFG w dawce 25 mikrogramów, czyli 0,25 ml. Dzieci w wieku od 5 do 11 lat otrzymują standardowo jedną dawkę. W młodszej grupie wiekowej schemat zależy natomiast od wcześniejszych szczepień lub przebytego zakażenia SARS-CoV-2.

Dziecko w wieku od 6 miesięcy do 4 lat, które nigdy wcześniej nie było szczepione i nie ma potwierdzonego zakażenia w wywiadzie, otrzyma dwie dawki w odstępie co najmniej 28 dni. Jeżeli dziecko było już szczepione albo wcześniej przeszło potwierdzoną infekcję SARS-CoV-2, przewidziana jest jedna dawka pediatryczna. Szczególne schematy mogą dotyczyć dzieci z ciężkimi zaburzeniami odporności i w takich przypadkach o liczbie oraz terminie dodatkowych dawek decyduje lekarz.

Jak wygląda szczepienie osób z ciężkim niedoborem odporności?

U osób z ciężką immunosupresją odpowiedź na jedną dawkę może być słabsza niż u osób z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym. Dlatego Ministerstwo Zdrowia przewiduje możliwość podania dodatkowej dawki szczepionki Spikevax XFG. U osób od 12. roku życia może ona zostać podana po upływie co najmniej dwóch miesięcy od poprzedniej dawki. Decyzja nie jest jednak automatyczna i każdorazowo podejmuje ją lekarz.

Podobna zasada dotyczy młodszych dzieci z ciężkimi niedoborami odporności. Mogą otrzymywać dodatkowe dawki właściwe dla swojego wieku, przy czym harmonogram jest dostosowywany do wcześniejszego schematu. U najmłodszych dzieci bez historii szczepień możliwa jest również trzecia dawka po odpowiednim odstępie od drugiej. Immunosupresja może wynikać zarówno z samej choroby, jak i leczenia, na przykład niektórych terapii przeciwnowotworowych lub immunosupresyjnych, dlatego szczegóły powinien ustalić lekarz prowadzący.

Gdzie będzie można zaszczepić się przeciw COVID-19 bezpłatnie?

Szczepienia będą prowadzone przede wszystkim w przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej oraz w punktach szczepień funkcjonujących w aptekach ogólnodostępnych, które podpisały z NFZ umowę na wykonywanie takich usług. Każdy POZ może prowadzić zalecane szczepienia dzieci i dorosłych z wykorzystaniem preparatów zapewnionych przez Ministerstwo Zdrowia, o ile placówka organizacyjnie przygotuje taką możliwość i zamówi odpowiednie dawki.

Nie każda apteka będzie automatycznie punktem szczepień. Musi spełniać wymagania i posiadać właściwą umowę z NFZ. Dlatego przed wizytą najlepiej sprawdzić dostępność preparatu oraz terminy bezpośrednio w placówce. Szczególnie w pierwszych tygodniach kampanii liczba dostępnych miejsc może różnić się pomiędzy regionami, ponieważ punkty samodzielnie zamawiają potrzebne szczepionki i odbierają je w ramach systemu dystrybucji.

Czy do szczepienia przeciw COVID-19 będzie potrzebne e-skierowanie?

Nie. W sezonie 2026/2027 Ministerstwo Zdrowia zdecydowało, że szczepienie będzie realizowane bez e-skierowania. Pacjent nie musi więc czekać, aż w Internetowym Koncie Pacjenta pojawi się dokument uprawniający do przyjęcia dawki. Wystarczy zapisanie się na wizytę w punkcie, który realizuje szczepienia i posiada dostępny preparat. To uproszczenie ma ograniczyć formalności i przyspieszyć korzystanie z programu.

Na początku kampanii podstawową drogą zapisów będzie bezpośredni kontakt z punktem szczepień. Placówka poda własne dostępne terminy i poinformuje o możliwości wykonania szczepienia. Ministerstwo zapowiedziało, że uruchomienie Centralnej e-Rejestracji oraz zapisów poprzez IKP i mojeIKP zostanie ogłoszone oddzielnie. W momencie publikacji zasad programu nie należy więc zakładać, że wszystkie terminy są już widoczne online.

Czy przed szczepieniem nadal będzie obowiązywał specjalny kwestionariusz?

Nie. Ministerstwo Zdrowia zdecydowało, że specjalny kwestionariusz wstępnego wywiadu przesiewowego stosowany wcześniej przed szczepieniem przeciw COVID-19 nie będzie obowiązywał w sezonie 2026/2027. Nie oznacza to jednak rezygnacji z kwalifikacji medycznej. Przed podaniem preparatu trzeba sprawdzić, czy u pacjenta nie występują przeciwwskazania lub okoliczności wymagające przesunięcia terminu albo konsultacji z lekarzem.

Informacja o kwalifikacji oraz samym podaniu szczepionki musi zostać wpisana do elektronicznej Karty Szczepień. Dzięki temu dawka zostanie odnotowana w dokumentacji medycznej pacjenta. Uproszczenie procedury ma przede wszystkim ograniczyć dodatkową administrację, która była charakterystyczna dla wcześniejszych kampanii pandemicznych. Szczepienia przeciw COVID-19 coraz bardziej przypominają pod względem organizacyjnym inne sezonowe szczepienia zalecane.

Czy szczepionkę przeciw COVID-19 można podać razem ze szczepionką przeciw grypie?

Tak. Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że jednoczesne podanie sezonowej szczepionki przeciw COVID-19 oraz szczepionki przeciw grypie jest postępowaniem powszechnie zalecanym i bezpiecznym. Nie trzeba zachowywać kilkudniowej lub kilkutygodniowej przerwy pomiędzy tymi szczepieniami. Jeśli pacjent kwalifikuje się do obu preparatów, można przyjąć je podczas jednej wizyty, podając szczepionki w różne miejsca.

Może mieć to szczególne znaczenie dla seniorów i osób przewlekle chorych, dla których zarówno grypa, jak i COVID-19 mogą prowadzić do poważnych powikłań. Jedna wizyta zmniejsza ryzyko, że pacjent odłoży drugie szczepienie i ostatecznie go nie wykona. Szczepionka przeciw COVID-19 może być również podawana przed lub po innych szczepionkach, w tym preparatach inaktywowanych, żywych oraz szczepieniach zalecanych kobietom w ciąży.

Czy szczepienie chroni przed samym zakażeniem COVID-19?

Szczepienie może zmniejszać prawdopodobieństwo zachorowania w określonym okresie, ale jego najważniejszym obecnie celem jest ochrona przed ciężkim przebiegiem, hospitalizacją i poważnymi powikłaniami. SARS-CoV-2 nadal ewoluuje, a odporność przeciw infekcji z czasem słabnie. Dlatego nawet zaszczepiona osoba może ponownie zakazić się wirusem. Nie oznacza to automatycznie, że preparat nie spełnił swojej funkcji.

Największą korzyść z ochrony przed ciężkim przebiegiem odnoszą osoby, u których ryzyko hospitalizacji jest najwyższe. Dlatego aktualne rekomendacje tak mocno eksponują seniorów, osoby z immunosupresją i chorobami przewlekłymi. W młodszych grupach ryzyko ciężkiego przebiegu jest przeciętnie niższe, choć nie jest zerowe. Szczepienie należy więc oceniać przede wszystkim jako sposób zmniejszenia ryzyka poważnych następstw infekcji, a nie gwarancję, że wirus nigdy nie zostanie wykryty.

Czy osoby, które już chorowały na COVID-19, nadal mogą się zaszczepić?

Przebyte zakażenie SARS-CoV-2 nie wyklucza późniejszego szczepienia. Infekcja powoduje powstanie pewnej odporności, ale jej poziom i trwałość mogą różnić się pomiędzy osobami. Wirus dodatkowo stale się zmienia, dlatego wcześniejsze przechorowanie nie daje dożywotniej ochrony przed kolejnymi wariantami. W sezonie 2026/2027 preparaty są dostosowane do aktualniejszej linii XFG.

Szczególnie wyraźnie wcześniejszą infekcję uwzględnia schemat najmłodszych dzieci. U dziecka od 6 miesięcy do 4 lat potwierdzone przebycie zakażenia oznacza zastosowanie jednej dawki zamiast dwudawkowego schematu przewidzianego dla dziecka bez wcześniejszego szczepienia i bez potwierdzonej infekcji. U dorosłych standardem sezonowym jest jedna dawka, natomiast indywidualny termin po niedawno przebytej chorobie można omówić podczas kwalifikacji.

Czy szczepienie przeciw COVID-19 jest obowiązkowe w sezonie 2026/2027?

Nie. Ministerstwo Zdrowia określa je jako szczepienie zalecane. Nie ma powszechnego obowiązku przyjmowania dawki jesienią 2026 roku. Pacjent sam podejmuje decyzję, uwzględniając swój wiek, stan zdrowia, historię wcześniejszych szczepień i zakażeń oraz ryzyko ciężkiego przebiegu choroby. Szczególne rekomendacje są kierowane do tych grup, dla których potencjalna korzyść zdrowotna jest największa.

Zmiana charakteru kampanii w porównaniu z pierwszymi latami pandemii jest wyraźna. Obecnie podejście jest znacznie bardziej zbliżone do innych sezonowych programów profilaktycznych. Państwo kupuje aktualny preparat, finansuje usługę i wskazuje grupy szczególnie narażone, ale szczepienie pozostaje decyzją pacjenta. W przypadku wątpliwości dotyczących bezpieczeństwa lub wskazań warto omówić indywidualną sytuację z lekarzem lub inną osobą uprawnioną do kwalifikacji.

Kto powinien szczególnie pamiętać o szczepieniu przed sezonem jesienno-zimowym?

Największe znaczenie szczepienie ma dla osób, u których zakażenie może prowadzić do poważnych powikłań. Dotyczy to szczególnie seniorów po 60. roku życia, a zwłaszcza osób mających co najmniej 75 lat. Do grupy priorytetowej należą również pacjenci z chorobami serca, płuc, nerek i wątroby, cukrzycą, aktywną chorobą nowotworową, ciężką otyłością oraz zaburzeniami odporności. W takich przypadkach infekcja, która u młodego zdrowego człowieka może przebiegać stosunkowo łagodnie, może prowadzić do hospitalizacji.

Szczególne rekomendacje obejmują także mieszkańców placówek opieki długoterminowej oraz ich opiekunów, kobiety w ciąży i pracowników ochrony zdrowia mających bezpośredni kontakt z pacjentami. W placówkach opiekuńczych wirus może łatwo rozprzestrzeniać się wśród osób szczególnie podatnych na ciężki przebieg. W przypadku personelu medycznego znaczenie ma zarówno indywidualna ochrona, jak i częsty kontakt z pacjentami należącymi do grup największego ryzyka.

Co warto wiedzieć przed rozpoczęciem szczepień COVID-19 w sezonie 2026/2027?

Najważniejsze zasady są już znane. Szczepienie będzie bezpłatne dla osób mających prawo do publicznej opieki zdrowotnej i nie będzie wymagało e-skierowania. Dorośli oraz młodzież od 12. roku życia otrzymają standardowo jedną dawkę Spikevax XFG 50 mikrogramów. Dzieci od 6 miesięcy do 11 lat będą szczepione preparatem pediatrycznym w dawce 25 mikrogramów, a dokładny schemat najmłodszych zależy od wcześniejszego szczepienia lub zakażenia.

Nie została natomiast wyznaczona jedna data, kiedy wszystkie placówki w Polsce muszą rozpocząć szczepienia. Punkty będą zamawiały preparaty, a rozpoczęcie kampanii lokalnie zależy od ich dostarczenia. Dlatego osoby planujące szczepienie powinny sprawdzać informacje swojej przychodni lub apteki. Największe znaczenie kampania ma dla seniorów i pacjentów obciążonych chorobami zwiększającymi ryzyko ciężkiego COVID-19. Sezonowa dawka nie daje gwarancji uniknięcia każdej infekcji, ale ma przede wszystkim zwiększyć ochronę przed jej najpoważniejszymi konsekwencjami.