Polska uruchamia kolejny sezon szczepień przeciw COVID-19, tym razem z preparatem zaktualizowanym do nowszego wariantu wirusa SARS-CoV-2. Ministerstwo Zdrowia poinformowało 7 września 2026 roku, że w sezonie 2026/2027 stosowana będzie szczepionka mRNA Spikevax XFG. Dla osób od 12. roku życia przewidziano dawkę 50 mikrogramów, natomiast dla dzieci od 6. miesiąca do 11. roku życia dostępna będzie dawka pediatryczna 25 mikrogramów. Najważniejsza wiadomość dla pacjentów jest jednak taka, że szczepionki zakupione przez Ministerstwo Zdrowia oraz sama kwalifikacja i wykonanie szczepienia są finansowane publicznie. Z programu mogą korzystać osoby posiadające prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Nie trzeba też czekać na automatyczne e-skierowanie, ponieważ w tym sezonie zapis odbywa się bez niego.

Szczepienie jest szczególnie zalecane osobom najbardziej narażonym na ciężki przebieg COVID-19. Ministerstwo wymienia przede wszystkim osoby po 60. roku życia, ze szczególnym naciskiem na seniorów od 75 lat, a także dzieci i dorosłych z wybranymi chorobami przewlekłymi, osoby z obniżoną odpornością, kobiety w ciąży, mieszkańców placówek opieki długoterminowej i pracowników ochrony zdrowia mających bezpośredni kontakt z pacjentami. Nie oznacza to jednak, że zdrowy 30- czy 40-latek nie może otrzymać szczepienia. Osoby spoza wymienionych grup również mogą zostać zaszczepione po kwalifikacji. W sezonie 2026/2027 zmienia się również organizacja zapisów: na początku programu pacjent kontaktuje się bezpośrednio z wybraną przychodnią POZ lub apteką realizującą szczepienia.

Jaka szczepionka przeciw COVID-19 będzie podawana w Polsce w sezonie 2026/2027?

W nowym sezonie Ministerstwo Zdrowia zapewni szczepionkę mRNA Spikevax XFG. Jest to preparat zaktualizowany do wariantu XFG wirusa SARS-CoV-2. Aktualizowanie składu szczepionek przeciw COVID-19 jest odpowiedzią na zmieniające się warianty wirusa. Podobnie jak w przypadku szczepienia przeciw grypie, preparat stosowany w kolejnym sezonie ma być lepiej dopasowany do aktualnej sytuacji niż szczepionki przygotowywane kilka lat wcześniej. Nie oznacza to, że wcześniejsze szczepienia stają się bezwartościowe, ale odporność zmienia się z czasem, a sam SARS-CoV-2 nadal ewoluuje. W sezonie 2025/2026 stosowano w Polsce Spikevax LP.8.1, natomiast nowy program przechodzi na wersję XFG.

U osób w wieku co najmniej 12 lat podstawowy schemat sezonowy jest bardzo prosty - jedna dawka 50 mikrogramów w objętości 0,5 ml, niezależnie od wcześniejszej historii szczepień i przebytych zakażeń SARS-CoV-2. Odmienne zasady dotyczą osób z ciężkim niedoborem odporności, u których lekarz może zdecydować o dodatkowej dawce. Minimalny odstęp od poprzedniej dawki wynosi w takim przypadku dwa miesiące. Oznacza to, że pacjent z istotną immunosupresją nie powinien samodzielnie planować kolejnych dawek wyłącznie na podstawie kalendarza. Schemat powinien zostać dopasowany do jego stanu zdrowia i leczenia przez lekarza.

Kto może otrzymać bezpłatną szczepionkę przeciw COVID-19 w 2026 roku?

Bezpłatne szczepienia przeciw COVID-19 w sezonie 2026/2027 są finansowane dla osób posiadających prawo do świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych. Ministerstwo Zdrowia kupuje preparaty, natomiast NFZ finansuje kwalifikację oraz wykonanie szczepienia. Nie wprowadzono więc zasady, według której bezpłatny preparat przysługuje wyłącznie seniorom albo pacjentom z chorobami przewlekłymi. Grupy ryzyka są szczególnie zachęcane do szczepienia ze względu na większe prawdopodobieństwo ciężkiego przebiegu COVID-19, ale osoby spoza tych grup również mogą zostać zaszczepione po odpowiedniej kwalifikacji.

Inaczej wygląda sytuacja osób, które nie mają prawa do publicznie finansowanych świadczeń zdrowotnych w Polsce. Ministerstwo wskazuje, że nie mogą one skorzystać bezpłatnie ani ze szczepionki zakupionej przez resort, ani z finansowanej przez NFZ kwalifikacji i usługi podania. Jeżeli preparat będzie dostępny w normalnej sprzedaży aptecznej, taka osoba może kupić go samodzielnie i zaszczepić się w punkcie oferującym usługę odpłatnie. Wówczas ponosi jednak zarówno koszt samej szczepionki, jak i kwalifikacji oraz podania. Kluczowym kryterium bezpłatności jest więc prawo do świadczeń publicznych, a nie sam wiek pacjenta.

Kto powinien szczególnie rozważyć szczepienie przeciw COVID-19 jesienią 2026 roku?

W pierwszej kolejności zalecenia kierowane są do osób od 60. roku życia, a w tej grupie szczególnie do seniorów mających co najmniej 75 lat. Ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19 wyraźnie zależy od wieku, dlatego właśnie starsi pacjenci pozostają jedną z najważniejszych grup docelowych szczepień sezonowych. Szczególne wskazanie dotyczy również mieszkańców placówek opieki długoterminowej oraz ich opiekunów. W takich miejscach spotykają się często osoby starsze, wielochorobowe i wymagające stałej pomocy, a wirusy oddechowe mogą łatwiej przenosić się pomiędzy mieszkańcami i personelem.

Drugą dużą grupą są osoby z chorobami lub stanami zwiększającymi ryzyko ciężkiego COVID-19. Ministerstwo wymienia między innymi cukrzycę, przewlekłe choroby układu oddechowego, choroby nerek i wątroby, choroby sercowo-naczyniowe, aktywną chorobę nowotworową, immunosupresję, zaburzenia neurorozwojowe oraz otyłość olbrzymią z BMI wynoszącym co najmniej 40. Zalecenie nie jest ograniczone do seniorów - może dotyczyć także dziecka, nastolatka czy młodego dorosłego z istotną chorobą współistniejącą. Dlatego przy indywidualnej ocenie ryzyka sam wiek nie powinien być jedynym kryterium.

Czy zdrowa osoba przed 60. rokiem życia również może zaszczepić się bezpłatnie?

Tak. Aktualne zalecenia koncentrują się na grupach największego ryzyka, ale Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego wskazuje, że osoby nienależące do tych grup również mogą być szczepione zgodnie z ustaleniami dokonanymi podczas kwalifikacji. Nie ma więc zasady, według której zdrowy dorosły przed 60. rokiem życia jest wyłączony z programu. Jeżeli posiada prawo do świadczeń finansowanych publicznie i nie występują przeciwwskazania, może skorzystać ze szczepionki zapewnianej przez Ministerstwo Zdrowia.

Różnica polega przede wszystkim na sile rekomendacji. Dla 78-letniej osoby z chorobą serca potencjalna korzyść wynikająca z ograniczenia ryzyka ciężkiego przebiegu jest znacznie bardziej istotna niż dla zdrowego młodego dorosłego. Dlatego komunikat resortu wymienia konkretne grupy priorytetowe. Nie należy jednak mylić rekomendacji dla osób wysokiego ryzyka z kryterium finansowania szczepienia. To dwie różne kwestie. Zdrowa osoba może omówić zasadność szczepienia podczas kwalifikacji i zdecydować się na dawkę sezonową, nawet jeśli nie znajduje się na liście grup szczególnie wskazanych do szczepienia.

Gdzie można bezpłatnie zaszczepić się przeciw COVID-19 w sezonie 2026/2027?

Dorośli mają dwie główne możliwości. Pierwszą są przychodnie podstawowej opieki zdrowotnej. Każdy POZ może realizować zalecane szczepienia przeciw COVID-19 dla dorosłych i dzieci z wykorzystaniem preparatu zapewnionego przez Ministerstwo Zdrowia. Drugą możliwością dla osób pełnoletnich są apteki ogólnodostępne, ale nie każda apteka automatycznie staje się punktem szczepień. Musi mieć zawartą umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia na wykonywanie szczepień zalecanych. Dlatego przed wizytą warto sprawdzić, czy konkretny punkt rzeczywiście uczestniczy w programie oraz czy posiada już dostępne terminy i preparat.

W przypadku dzieci miejscem szczepienia jest przychodnia POZ. Apteczne punkty szczepień wskazane w programie są przeznaczone dla osób dorosłych. Ministerstwo przewidziało również możliwość realizacji szczepień w szpitalach, zakładach opiekuńczo-leczniczych, hospicjach, zakładach karnych i określonych jednostkach MON dla własnych pracowników, pacjentów oraz innych uprawnionych osób znajdujących się w tych placówkach. Z punktu widzenia większości pacjentów najważniejszy pozostaje jednak prosty wybór: dziecko - POZ, dorosły - POZ lub uczestnicząca w programie apteka.

Czy na szczepienie przeciw COVID-19 w 2026 roku potrzebne jest e-skierowanie?

Nie. To istotna zmiana organizacyjna w porównaniu z wcześniejszymi sezonami. Ministerstwo Zdrowia wskazuje jednoznacznie, że szczepienia przeciw COVID-19 w sezonie 2026/2027 są wykonywane bez e-skierowania. Pacjent nie musi więc sprawdzać na Internetowym Koncie Pacjenta, czy system automatycznie wystawił mu dokument umożliwiający zapis. Podstawą jest bezpośrednie zapisanie się na wizytę w punkcie szczepień, czyli w POZ albo - w przypadku osoby dorosłej - w aptece mającej odpowiednią umowę z NFZ.

Na początku sezonu nie działa również jeszcze pełna centralna e-rejestracja dla tego programu. Ministerstwo zapowiedziało, że osobnym komunikatem poinformuje o uruchomieniu możliwości zapisów przez IKP lub aplikację mojeIKP. Do tego czasu należy kontaktować się bezpośrednio z wybranym punktem i zapytać o termin. Dla pacjenta może to oznaczać konieczność sprawdzenia kilku pobliskich placówek, szczególnie w pierwszych tygodniach programu, kiedy dostawy dopiero trafiają do poszczególnych POZ i aptek.

Kiedy rozpoczną się szczepienia przeciw COVID-19 na sezon 2026/2027?

Ministerstwo Zdrowia ogłosiło zasady programu 7 września 2026 roku, ale nie oznacza to, że tego samego dnia wszystkie punkty miały już preparaty w lodówkach. Przychodnie i inne uprawnione podmioty mogą składać do Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych zamówienia na szczepionki dla dorosłych od 11 września 2026 roku. W przypadku szczepionek pediatrycznych składanie zapotrzebowania rozpoczyna się 29 września. Następnie preparaty przechodzą przez system dystrybucji i są odbierane przez poszczególne punkty.

Dlatego rzeczywista data pierwszego szczepienia może różnić się pomiędzy placówkami. Ministerstwo wprost zaznacza, że rozpoczęcie wykonywania szczepień zależy od terminu odbioru preparatów przez konkretny punkt. Nie należy więc zakładać, że 11 września każda apteka lub przychodnia będzie już gotowa do szczepienia dorosłych. Najlepiej bezpośrednio sprawdzić dostępność w wybranej placówce. W przypadku dzieci harmonogram rozpocznie się później ze względu na późniejszy start zamówień preparatów pediatrycznych.

Jak wygląda szczepienie przeciw COVID-19 u dzieci w sezonie 2026/2027?

Dla dzieci od 6. miesiąca życia do ukończenia 12 lat przygotowano pediatryczną wersję Spikevax XFG zawierającą 25 mikrogramów szczepionki w 0,25 ml. Dzieci w wieku od 5 do 11 lat otrzymują jedną dawkę. U najmłodszych, od 6 miesięcy do 4 lat, schemat zależy od wcześniejszego kontaktu ze szczepieniem lub wirusem. Jeśli dziecko nie było wcześniej szczepione i nie ma potwierdzonego zakażenia SARS-CoV-2 w wywiadzie, przewidziano dwie dawki podawane w odstępie co najmniej 28 dni.

Jeżeli dziecko w wieku od 6 miesięcy do 4 lat było już wcześniej szczepione albo ma potwierdzone przebycie zakażenia, w sezonowym schemacie przewidziana jest jedna dawka pediatryczna. Osobne zasady mogą dotyczyć dzieci z ciężkim niedoborem odporności. Ministerstwo dopuszcza w ich przypadku podanie dodatkowych dawek, ale decyzję za każdym razem podejmuje lekarz. W przypadku najmłodszych dzieci bez wcześniejszego szczepienia dodatkowa trzecia dawka może być rozważana po upływie co najmniej 28 dni od drugiej. Szczepienia dzieci odbywają się w placówkach POZ, nie w aptekach.

Czy osoba z obniżoną odpornością może potrzebować dodatkowej dawki szczepionki?

Tak. Osoby z ciężkim niedoborem odporności są traktowane odmiennie od większości populacji, ponieważ ich odpowiedź na standardową dawkę szczepionki może być słabsza. W przypadku osób od 12. roku życia Ministerstwo dopuszcza podanie dodatkowej dawki Spikevax XFG przy zachowaniu minimalnego odstępu dwóch miesięcy od poprzedniej dawki. Nie jest to jednak automatyczny schemat dla każdego pacjenta przyjmującego jakiekolwiek leki wpływające na odporność. Decyzję podejmuje lekarz po ocenie konkretnej sytuacji.

Podobne zasady obowiązują u młodszych pacjentów. W ciężkiej immunosupresji można podać dodatkową dawkę odpowiednią dla wieku po co najmniej dwóch miesiącach od ostatniego szczepienia, z wyjątkiem szczególnego schematu dotyczącego najmłodszych dzieci bez wcześniejszej historii szczepień. Pacjenci leczeni onkologicznie, po przeszczepieniach, przyjmujący silne leki immunosupresyjne lub chorujący na schorzenia znacząco obniżające odporność powinni więc ustalać termin i liczbę dawek z lekarzem prowadzącym, zamiast kierować się wyłącznie schematem przeznaczonym dla zdrowej populacji.

Czy kobiety w ciąży powinny rozważyć szczepienie przeciw COVID-19 w nowym sezonie?

Tak. Kobiety w ciąży zostały wymienione przez Ministerstwo Zdrowia wśród grup, którym szczepienie jest szczególnie zalecane. Resort zwraca uwagę również na możliwość zmniejszenia ryzyka ciężkiego COVID-19 u niemowlęcia dzięki ochronie uzyskanej przez matkę. W sezonie 2026/2027 kobieta posiadająca prawo do świadczeń finansowanych publicznie może skorzystać z bezpłatnego szczepienia na takich samych zasadach jak inni uprawnieni pacjenci.

Ciąża nie powinna być jednak traktowana jak sytuacja, w której pacjentka musi samodzielnie decydować na podstawie internetowej informacji. Termin szczepienia, stan zdrowia, wcześniejsze infekcje oraz ewentualne inne szczepienia wykonywane w ciąży można omówić podczas kwalifikacji. Ministerstwo wskazuje jednocześnie, że szczepionkę przeciw COVID-19 można podawać w dowolnym czasie w stosunku do innych szczepień, także tych zalecanych kobietom w ciąży. Nie ma więc ogólnej zasady wymagającej kilkutygodniowej przerwy pomiędzy tymi preparatami.

Czy szczepionkę przeciw COVID-19 można podać razem ze szczepionką przeciw grypie?

Tak. Ministerstwo Zdrowia wprost wskazuje, że jednoczesne podanie sezonowej szczepionki przeciw COVID-19 oraz szczepionki przeciw grypie jest postępowaniem powszechnie zalecanym i uznawanym za bezpieczne. Oznacza to, że osoba planująca jesienią oba szczepienia nie musi automatycznie umawiać dwóch wizyt oddzielonych kilkoma tygodniami. Podczas jednej wizyty można przyjąć oba preparaty, zwykle w różne miejsca wkłucia.

Może to być szczególnie wygodne dla osób starszych, pacjentów przewlekle chorych oraz wszystkich, którzy jesienią chcą przygotować się do sezonu infekcji dróg oddechowych. Szczepionkę przeciw COVID-19 można również podawać przed innymi szczepieniami lub po nich bez obowiązkowego odstępu wynikającego wyłącznie z rodzaju preparatu. Indywidualna sytuacja medyczna może oczywiście wymagać innego postępowania, dlatego ostateczna kwalifikacja odbywa się przed szczepieniem. Sam fakt wcześniejszego lub planowanego szczepienia przeciw grypie nie jest jednak powodem do rezygnacji ze szczepienia przeciw COVID-19.

Czy wcześniejsze szczepienia i przechorowanie COVID-19 zmieniają schemat dla dorosłych?

Dla osób od 12. roku życia schemat na sezon 2026/2027 został maksymalnie uproszczony. Ministerstwo przewiduje jedną dawkę Spikevax XFG 50 mikrogramów niezależnie od historii wcześniejszych szczepień oraz przebytych zakażeń SARS-CoV-2. Osoba, która otrzymała kilka dawek w poprzednich latach, nie rozpoczyna więc całego cyklu od początku. Podobnie pacjent po przebytym COVID-19 nie jest z tego powodu automatycznie wyłączony ze szczepienia sezonowego.

Wyjątkiem pozostają osoby z ciężkim niedoborem odporności, u których lekarz może zdecydować o dodatkowej dawce po zachowaniu odpowiedniego odstępu. Inaczej skonstruowany jest również schemat dla dzieci do 4. roku życia, gdzie wcześniejsze szczepienie lub potwierdzone zakażenie wpływa na liczbę dawek. To rozróżnienie jest ważne, ponieważ zasady dotyczące dorosłego nie powinny być automatycznie przenoszone na najmłodsze dzieci. Rodzic powinien poinformować lekarza kwalifikującego o dotychczasowych szczepieniach i potwierdzonych zakażeniach dziecka.

Czy przed szczepieniem trzeba wypełniać specjalny kwestionariusz COVID-19?

Nie obowiązuje już dawny kwestionariusz wstępnego wywiadu przesiewowego charakterystyczny dla wcześniejszych etapów programu szczepień przeciw COVID-19. Nie oznacza to jednak rezygnacji z oceny pacjenta. Nadal odbywa się kwalifikacja do szczepienia, podczas której osoba uprawniona ocenia stan zdrowia i ewentualne przeciwwskazania. Informacja o kwalifikacji oraz o podaniu dawki musi zostać wprowadzona do elektronicznej Karty Szczepień.

Pacjent powinien więc poinformować osobę kwalifikującą między innymi o aktualnym stanie zdrowia, poważnych reakcjach po wcześniejszych szczepieniach oraz istotnym leczeniu. Szczególnie ważne jest to przy ciężkim niedoborze odporności, ponieważ w tej grupie lekarz może zastosować odrębny schemat. Jeśli w dniu szczepienia występuje ostra choroba lub inne niepokojące objawy, termin może wymagać indywidualnej oceny. Brak papierowego lub elektronicznego formularza przesiewowego nie oznacza, że szczepionka jest podawana bez kwalifikacji medycznej.

Czy warto szczepić się przeciw COVID-19 co sezon, jeśli wirus nie powoduje już takich ograniczeń jak w czasie pandemii?

Zmienił się sposób funkcjonowania programu, ale SARS-CoV-2 nadal może prowadzić do ciężkiego przebiegu choroby, szczególnie u starszych i obciążonych pacjentów. Właśnie dlatego obecne zalecenia są bardziej skoncentrowane na ryzyku indywidualnym niż w pierwszych latach pandemii. Szczepienie sezonowe jest przede wszystkim rekomendowane osobom, dla których infekcja może oznaczać większe prawdopodobieństwo hospitalizacji lub powikłań.

Nie oznacza to, że dla wszystkich osób korzyść jest identyczna. Zdrowy młody dorosły i 80-letni pacjent z chorobą sercowo-naczyniową znajdują się w dwóch różnych sytuacjach. Dlatego obecny program pozostawia możliwość szczepienia szerszej populacji, jednocześnie wyraźnie wskazując grupy priorytetowe. To również powód corocznego aktualizowania preparatu. Sezon 2026/2027 nie polega na kontynuowaniu dawnych schematów z pierwszych lat pandemii, lecz na zastosowaniu zaktualizowanej szczepionki dostosowanej do obecnej sytuacji epidemiologicznej.

Jak zapisać się na bezpłatne szczepienie przeciw COVID-19 w sezonie 2026/2027?

Na początku sezonu procedura jest prosta: należy znaleźć przychodnię POZ albo, w przypadku osoby dorosłej, aptekę mającą umowę z NFZ na wykonywanie szczepień i skontaktować się bezpośrednio z wybranym punktem. Nie trzeba posiadać e-skierowania. To punkt szczepień informuje o dostępnych terminach i o tym, czy otrzymał już nową szczepionkę Spikevax XFG. Ministerstwo zapowiedziało późniejsze uruchomienie centralnej e-rejestracji oraz zapisów przez IKP i mojeIKP, ale ma poinformować o tym w osobnym komunikacie.

W pierwszych tygodniach programu warto szczególnie sprawdzać dostępność przed wizytą. Punkty zaczynają zamawiać szczepionki dla dorosłych od 11 września, a pediatryczne od 29 września 2026 roku, natomiast faktyczne rozpoczęcie szczepień zależy od dostawy i odbioru preparatów. Osoby z grup wysokiego ryzyka nie muszą czekać na zimową falę zakażeń, aby zainteresować się szczepieniem. Najważniejsze jest ustalenie z wybranym punktem, kiedy otrzyma preparaty na sezon 2026/2027. Dla większości dorosłych będzie to jedna dawka nowej szczepionki, bez konieczności odtwarzania wcześniejszych schematów z czasów pandemii.